Beiers voor Beginners. Les # 1: 'Fei' en 'mei'

In sommige Afrikaanse talen bestaan er speciale tussenvoegsels om bijvoorbeeld aan te geven of het voorwerp, waarover je spreekt van hout of van steen is. Inuit hebben meer dan 20 woorden voor sneeuw. In het Javaans bestaan er verschillende woorden voor 'ik', al naar gelang de sociale status van de spreker. Maar ik kende geen enkele, echt geen enkele taal, waarin je met een speciaal, eenlettergrepig tussenwerpsel kan zeggen dat je een irritante, kleinzielige betweter bent. Totdat ik naar Beieren kwam: hier hebben we het woordje 'fei'.

Als in: "Des ist fei a Einbahnstraß'!"

(Vrij vertaald: "Nou, maar dat is anders wel een straat met eenrichtingverkeer, hoor!" – natuurlijk alleen te gebruiken als de aangesproken persoon net aan de verkeerde kant fietst.)

Het bovenstaande voorbeeld laat zien dat 'fei' [spreek uit: 'fai'] behalve "ik ben een vervelende betweter" óók kan betekenen "u bent zeker Nederlands". Want het is het meest gehoorde woord, wanneer je als Nederlandse door München fietst:

"Die Ampel war fei rot!"

"Dat stoplicht was rood [en ik ben een vervelende betweter en u bent zeker Nederlands]!"

Deze voorbeelden vormen een duidelijke illustratie van een verschijnsel dat linguisten ook wel 'redundantie' noemen, in normaal Nederlands zoiets als overtolligheid van bepaalde taalelementen: want ik zíe dat het stoplicht rood was en ik wéét dat ik Nederlands ben en dat degene, die mij naroept een irritante betweter is, hoef je nou ook meer niet per se uit te leggen.

Mijn grote broer, die taalkundige is, heeft mij ooit een keer uitgelegd dat talen onder andere volgens het economisch principe werken: als een bepaald element overbodig is, dan laat je dat bij het spreken gewoon weg. Ik moet er nou wel bij zeggen dat mijn broer romanist is. Misschien doen Spanjaarden of Italianen dat, maar Beieren zitten anders in elkaar: die hangen aan hun tradities. Maar het gaat gestaag vooruit: Edmund Stoiber weg als CSU-leider en dat omslachtige ' en ik ben een vervelende betweter en u bent zeker Nederlands' hebben we toch ook maar mooi weten te reduceren tot het drieletterig "fei"!

Dialektonderzoekers hebben er om die reden een hele studie aan gewijd. Tja, voor Beieren is het natuurlijk een hele vooruitgang, maar ik vind het wat overdreven.

Mijn Beiers lievelingswoord daarentegen is 'mei' [spreek uit 'mai']. Dat is kort en multi-inzetbaar. Waar wij minstens vier verschillende woorden voor hebben, kun je in het Beiers allemaal zeggen met dat ene "mei".

Zoals het langgerekte, aan het eind met de stem iets omhooggaande "meeeiiiii", dat vooral vrouwen gebruiken, als ze iets schattigs zien, bijvoorbeeld een video van E.T., of een plaatje van baby-ijsbeertje Knut in Berlijn. NL: Aaaaaaaaaaaach!

Of het zuchtende "mei,mei" van oudere mensen. (NL: "Nounou" [met krakende stem uitgesproken])

Het juichende "mei", als in "Mei, ist des schee [=Hoogduits: schön]!" (Twents: "Mooooooooooi man!" Het Twents is een nog veel inefficientere taal dan Beiers of Nederlands, maar wel moooooi.)

Het resolute "Ja: mei" van moeders tegen hun kinderen, die net onder tranen hebben verkondigd dat zij levenslang in psychoanalyse moeten, als zij nu geen ijsje/zakgeldverhoging/iPOD/... krijgen. (NL: Dat is nu eenmaal zo.)

Bijna onvertaalbaar, het ronduit filosofische "Ja, meeeeiii,", van de slaperige beambte, die voor je neus zijn loket dichtschuift, al heb je drie uur in de rij gestaan om aan de beurt te komen: Ja, mei, over drie weken is er weer een spreekuur.

Maar het allerbeste aan het woord: het is het ultieme antwoord op alle stomme fei-zeggers en het rijmt ook nog – ik heb er een kort gedicht over gemaakt (in de Nederlandse vertaling is het niet meer zo kort):

Die Ampel

"Die Ampel war fei
rot" – "Ja, mei!"

Vertaling:

Het Stoplicht

"Dat stoplicht was anders wel
rood hoor
(en u bent zeker Nederlands)"
Ja, Beierse betweterige neuroot,
zeur nog maar lekker even
door -
(zo gauw krijg je vast geen tweede kans)."